PSA covid and disability with government stampPSA covid and disability with government stamp

(घर बाहिरको वातावरण, घरको भर्याङमा मानिस हिँडेको आवाज, विस्तारै ढोका खुलेको आवाज)

मुनाः दिदि नमस्कार ।  तपाईंलाई कस्तो छ अहिले ?

कान्छी दिदि:  नमस्कार बहिनी ।  ओ हो ! ल आउ आउ ! उ त्यो मेरो ह्वीलचियर अलि परतिर सारेर मेच,  तानेर बस ।  अहिले त ठिक छु  ।  तर यो कोरोनाले मलाइ त अलि गाह्रो पार्यो । जिउ दुख्ने र खोकिले त हैरानै बनायो । जोरो वेस्सरी आउने रैछ, साँस फेर्न गाह्रो हुने  ….खै ! के के हो के के ?

मुनाः हो र ! अनि यस्तोबेला आफ्नो हेरचाह कसरी गर्नुभयो त ! धन्न तपाइँको शौचालयमा ह्विलचियर सजिलै जाने भएर मद्दत गर्यो होला है दिदी !

कान्छी दिदी:  हो नि!  अरुबाट छुट्टै बस्नुपर्ने  यो बेलामा त सजिलो संरचनाको महत्तव झन् बढी हुने रहेछ ।

मुना – है  ।

कान्छी दिदि: अनि म त घरमै बसें । अस्पताल जानु चाहिँ परेन ।  हावा ओहर दोहर हुने छुट्टै कोठामा बसें । छोरीले बेला बेलामा ज्वरो र अक्सिजनको मात्रा नापिदिन्थी ।  अनि केहि सल्लाह लिनु परे १११५ मा फोन गरेर लिन्थि । ९८५१२५५८३७ मा पनि एस एम एस गरि परामर्श लिन सकिन्छ रे । मलाई स्याहार गर्दा छोरीले राम्रो संग मास्क लगाउने र बेला बेलामा मिची मिची साबुन पानि हात धुन्थी ।

मुना: ओ हो!  छोरीले त निकै राम्रो काम गरिछिन्

 कान्छी दिदि:  हो नी सास फेर्न धेरै गार्हो भएमा, छाती धेरै दुखेमा वा हिड्न बोल्न वा अन्योल महसुस भएमा चाहिँ अस्पताल लैजानु पर्ने रहेछ ।

मुना: ए  कोरोनालाई जित्न धेरै कुरामा पो ख्याल गर्नुपर्ने रैछ त ।

कान्छी  दिदी:  हो नी । अनि थाहा छ कहिलेकाहिँ अल्छि लाग्दा छोरीले अर्को कोठामा गीत  बजाउँथी म चाहिँ यता सुन्दै रमाउँथे । हेहेहेहे दुवैजना हाँस्छन् ।

मुना:  लौ त दिदी तपाईको अनुभवबाट मैले पनि धेरै कुरा सिकेँ । संरचनाहरू त अझ सबैखाले अपाङ्गता भएका व्यक्ति, ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, गर्भवति महिला सबैलाइ सोचेर बनाउनुपर्छ । हेर्नु त ! मान्छेलाइ आफ्नो हेरचाह आफै गर्न कति सजिलो हुने !

सीबिएमसंगको साझेदारीमा नेपाल सरकार स्वास्थ्य तथा जनसन्ख्या मन्त्रालय, राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा संचार केन्द्र एवं राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल द्वारा जनहितमा जारी  ।

मैथिली भाषामा:

महिला ःनमस्कार भैया कि समाचार अई आहाके
पुरुष ःखुश रह बौवा । ओहो काजल, अबै अबै, ह्विल चेयर लग कुर्सी छौँ तानिकऽ बैस। कि कहियौँ बौँवा एखन हम बिलकुल ठिक छी। लेकिन ई करौना सँ त हमरा बहुत परेसान कदेने छल । कहियो देह दुखाई, कहियो खोखी लागिजाई, बोखार जखन तखन एनाई, साँस फेरमे दिक्कत भजाई, कथि कथि सब हुवे से नई जाइन।

महिला ःनमस्कार भैया कि समाचार अई आहाके
पुरुष ःखुश रह बौवा । ओहो काजल, अबै अबै, ह्विल चेयर लग कुर्सी छौँ तानिकऽ बैस। कि कहियौँ बौँवा एखन हम बिलकुल ठिक छी। लेकिन ई करौना सँ त हमरा बहुत परेसान कदेने छल । कहियो देह दुखाई, कहियो खोखी लागिजाई, बोखार जखन तखन एनाई, साँस फेरमे दिक्कत भजाई, कथि कथि सब हुवे से नई जाइन।
महिला ःए एखन अवस्थामे अपन देखरेख केनाक केलियै ?अच्छा आहाँके शौचालयमे ह्विलचेयर मज्जा सँ जासकैए । तए बहुत मदत भेल हएत नै ।
पुरुष ःह् दोसर सँ अलग रहके समयमे सजिलो संचनाके महत्व बहुत निक लागल हमरा
महिला ःआई ।
पुरुष ःह। लेकिन हम घरेमे रहली, अस्पताल नै जाइपरल । हावा आवत जावत होबबला कोठामे रहैछली । हमर बेटी बेरबेर बोखार आ अक्सिजनके मात्रा नापि दै । आ कोनो सल्लाह लेबके रहैछल त १११५ मे फोन कऽकऽ ललैछलि । आ हमरा स्याहार केलाके बादमे हमरबेटी माक्स लगाके बे्रबेर साबुन पानी सँ मैलमैलक हात धोइछलै ।
महिला ःआहाके बेटी त बहुत निक काम केलक
पुरुष ःह सेत केलक । लेकिन साँस लेबमे दिक्कत हुवे, छाती बहुते दुखाई, आ चलबाजमे कनिको कमजोरी महसुश होई त अस्पताल लजाईपरै है । अस्पतालके व्यवस्थापनके लेल ११३३मे सम्पर्क करपरै है ।
महिला ःए कोरोना सँ जितकेलागि बहुत बात सबपर ध्यान देव परैहै नई ।
पूरुष ःह। आ एगो बात बुझल अई कहियोकाल मोन नै लागै त हमर बेटी दोसर कोठामे गीत बजा दै । उहे गीत सुनिक मन बहलबै छली ।
महिलाः लिय त आहाके अनुभव सँ हम बहुत बात सिखलौ ।
पुरुषः ह संरचना सब त आउर विभिन्न किसिमके अपाङगता भेल व्यक्ति ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, गर्भबती महिला सबके सोचिक बनाब परतै ।
महिला ः देखियौँ आदमीके अपन देखरेख अपने करके लेल कतेक सहयोग भेलै
पुरुष :ए एखन अवस्थामे अपन देखरेख केनाक केलियै ?अच्छा आहाँके शौचालयमे ह्विलचेयर मज्जा सँ जासकैए । तए बहुत मदत भेल हएत नै ।

पुरुष ःह् दोसर सँ अलग रहके समयमे सजिलो संचनाके महत्व बहुत निक लागल हमरा
महिला ःआई ।

पुरुष ःह। लेकिन हम घरेमे रहली, अस्पताल नै जाइपरल । हावा आवत जावत होबबला कोठामे रहैछली । हमर बेटी बेरबेर बोखार आ अक्सिजनके मात्रा नापि दै । आ कोनो सल्लाह लेबके रहैछल त १११५ मे फोन कऽकऽ ललैछलि । आ हमरा स्याहार केलाके बादमे हमरबेटी माक्स लगाके बे्रबेर साबुन पानी सँ मैलमैलक हात धोइछलै ।

महिला ःआहाके बेटी त बहुत निक काम केलक

पुरुष ःह सेत केलक । लेकिन साँस लेबमे दिक्कत हुवे, छाती बहुते दुखाई, आ चलबाजमे कनिको कमजोरी महसुश होई त अस्पताल लजाईपरै है । अस्पतालके व्यवस्थापनके लेल ११३३मे सम्पर्क करपरै है ।

महिला ःए कोरोना सँ जितकेलागि बहुत बात सबपर ध्यान देव परैहै नई ।

पूरुष ःह। आ एगो बात बुझल अई कहियोकाल मोन नै लागै त हमर बेटी दोसर कोठामे गीत बजा दै । उहे गीत सुनिक मन बहलबै छली ।

महिलाः लिय त आहाके अनुभव सँ हम बहुत बात सिखलौ ।

पुरुषः ह संरचना सब त आउर विभिन्न किसिमके अपाङगता भेल व्यक्ति ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, गर्भबती महिला सबके सोचिक बनाब परतै ।

महिला ः देखियौँ आदमीके अपन देखरेख अपने करके लेल कतेक सहयोग भेलै

सीबिएमके साझेदारीमे नेपाल सरकार स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मंत्रालय, राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा सुचना तथा संचार केन्द्र एवम् राष्ट्रिय अपांग महासंघ नेपालद्वारा जनहितमे जारी!

यिनै कुरालाई मध्यनजर गरी राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालले कोरोना बिरुद्धको खोपमा अपाङ्गता भएका ब्यक्तिलाई प्राथमिकतामा राखी खोप दिन पटक पटक सम्बद्ध निकायहरुको ध्यानाकर्षण गराएको थियो । स्वास्थ्य तथा जनसख्या मन्त्रालय स्वास्थ्य सेवा बिभाग टेकु काठमाण्डौको च. नं ३१४१ मिति २०७८/०३/२८ गतेको कोभिड बिरुद्धको खोप अभियान सञ्चालन सम्बन्धी पत्र अनुसार पूर्ण र अति अशक्त अपाङ्गता भएका नागरिकहरुलाई Janssen AD26COV2.S Vaccine खोप दिने भन्ने कुराको राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल हार्दिक स्वागत गर्दछ ।

तर अपाङ्गता भएका नागरिकहरु अन्य नागरिकहरुको तुलनामा थप जोखिममा रहेको कुरा पुन स्मरण गराउँदै सबै अपाङ्गता भएका नागरिकहरुलाई प्राथामिकतामा राखी कोभिड बिरुद्धको खोप दिन राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल नेपाल सरकारका सम्बद्ध निकायहरुसँग जोडदार माग गर्दछ  ।

मिति २०७८/०३/२८

राजु बस्नेत
महासचिव

National Federation of the Disabled Nepal organized an interaction program entitled, ‘Let’s continue talking about mental health’ with focus on SDG 3- ‘Health and wellbeing’. With a motive to create a platform for sharing and gaining insights from experienced experts, the experts shared their experience, understanding and accomplishments. The program was intended to improvise NFDN as well as OPDs capacity while we advocate for mental health issue. It was organized with an objective of promoting awareness on Mental and psychosocial health issues among OPDs, and to inform on the steps of self-care that can be taken to mitigate mental and psychosocial health issues faced by persons with disability.

The program was targeted at OPDs across the country, we saw 126 participants (67 percent females and 71 percent persons with disability, 82 percent representation from 18-40 age group and 26 percent from Janajati community and 11 percent from Dalit and Madhesi community) in the event. Firstly, Mr. Shantanu Sharma walked us through his journey of depression and suicidal attempt, this story of hope helped us empathize from a perspective of person with depression. Story as such keep reminding on the need to build resilience and work towards mental health. Likewise, Ms. Alisha Adhikari, a Psychologist shared her knowledge on self-care amidst COVID situation, while Dr. Subodh Dhakal, a Psychiatrist explained different mental health issues seen during the pandemic and offered suggestions.

English Word file

Nepali Word file

यसै क्रममा राष्ट्रिय अपांग महासंघ —नेपाल (एनएफडीएन) र सीबीएम नेपालको संयुक्त टोलीले २०७७ साल असोज १२ गतेदेखि असोज १५ गतेसम्म भुम्लु गाउँपालिका, मण्डनदेउपुर नगरपालिका, इन्द्रावती गाउँपालिका, मेलम्ची नगरपालिका र हेलम्बु गाउँपालिकामा रहेका विभिन्न क्वारेन्टिन स्थल, आइसोलेशन सेन्टर र स्वास्थ्य संस्थाहरुको संयुक्त अनुगमन तथा पहुँचयुक्तता परिक्षण कार्य सम्पन्न गरेको थियो । यस पहुँचयुक्तता परिक्षण सम्बन्धी विस्तृत जानकारी संलग्न गरिएको प्रतिवेदनमा उपलब्ध छ ।

Accessibility Audit Report Final(1)

यसै सन्दर्भमा घरेलु हिंसा र यौन दुर्व्यवहार जस्ता विषयमा आफुलाई सचेत गराऔं। हिंसा नलुकाऔं र नसहौं पनि भन्ने मुल सन्देश का साथ लैङ्गिक हिंसा बिरुद्दको सचेतनामूलक भिडियो प्रकाशन गरिएको छ ।

भिडियो को लिन्क: लैङ्गिक हिंसा बिरुध्दको सचेतनामूलक भिडियो

सीबीएमसंगको साझेदारीमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासँघ नेपाल, सप्रोस नेपाल र सीएमसी नेपालद्धारा जनहितमा जारी सन्देश !

सीबीएमसंगको साझेदारीमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासँघ नेपाल, सप्रोस नेपाल र सीएमसी नेपालद्धारा जनहितमा जारी सन्देश !

भिडियोको लिन्क: बाल तनाव व्यवस्थापन 

माईराइट नेपालसंगको साझेदारी र राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगसँगको समन्वयमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महास‌ंघ नेपालद्वारा यस जनहितको सन्देश रेडियो नेपालबाट २०७७ साल पौष ५  गतेबाट बिहानको ७ बजेको प्रमुख समाचारभन्दा ठिक अगाडी प्रसारण भइरहको छ ।

सन्देश स्क्रिप्ट

एउटा परिवारमा अपाङ्गता भएको व्यक्ति माथि हिंसात्मक गतिविधि भएको चर्को आवाज सुनिन्छ । यो आवाज बाटो हिड्दै गरेका दिदि बहिनिले पनि सुन्छन् । त्यसपछि……..

बहिनि:   होइन दिदि यो रामु काका जहिले पनि ती अपाङ्गता भएको बहिनिलाई किन पिट्छन् यसरी ।

दिदि:  हो नि बहिनी रामु काकाले सधैं बहिनीलाई पिट्छन् भने नजिकको प्रहरी कार्यालयमा उजुरी दिनु पर्यो नी ।

बहिनी: प्रहरी कार्यालयमा उजुरी दिंदा परिवारको कुरा परिवारमा नै मिलाउनु भनेर पठाए रे नी त । यो त मानव अधिकारको हनन भएन र भन्या ? झन् यस्तो कोभिड—१९को माहामारीको बेलामा अब कहाँ भएर उजुरी गर्ने होला त ?

दिदि:      ह्या बहिनि तिमी किन आत्तिराको यस्तो बेलामा स्वयम\ व्यक्ति उपस्थित नभई राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको कार्यालयमा उजुरी टिपाउन सकिन्छ ।

बहिनि:   कसरी  नि ?

दिदि:      ल सुन आयोगमा उजुरी विभिन्न माध्यमबाट उजूरी गर्न सकिन्छ . जस्तैः

— पैसा नलाग्ने राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका] हटलाइन नम्बर ५०१०००० मा सिधै फोन गर्न सकिन्छ, त्यस्तै आयोगको आधिकारिक व्यक्तिलाई फोनबाट उजूरी दिन सकिन्छ ।
—ईमेल इन्टरनेटको पहुँचमा छौं भने त आयोगको वेवसाइट बाट फारम डाउनलोड गरी फारम भरी इमेलबाट पठाउन सकिन्छ । आयोगले भर्खरै मोबाइल एप्स पनि बनाएको छ जसबाट उजूरीलाई मेसेज र भ्वोइस मेसेजबाट पनि पठाउन सकिन्छ ।

बहिनि:   बौद्धिक अनि सिकाइ सम्बन्धी अपाङ्गता भएका व्यक्तिले चाँही कसरी उजूरी दिन सक्नछन्  नी ?

दिदि:  स्वयम\ व्यक्तिले उजूरी दिन नसक्ने भएमा lनजको संरक्षक,  घर परिवार तथा छरछिमेकी वा नागरिक समाजका प्रतिनिधिले पनि उजूरी दिन  सक्छन्  ।

न्यारेसन: अपाङ्गता समावेशी कोभिड प्रतिकार्यका लागि राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको समन्वय तथा माइराईट नेपालको आर्थिक सहयोगमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासँघद्वारा जनहितमा जारी सन्देश ।

कार्यक्रममा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ संघीय अध्यक्ष श्री मित्रलाल शर्माले सहभागी हरुलाई स्वागत गर्दै कोभिड-१९ प्रतिकार्यमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालले गरेका कार्यहरु र आगामी योजानाहरुको बारेमा प्रकास पार्नु भएको थियो भने राष्ट्रिय अपाङ्ग  महासंघ बाग्मती प्रदेशका अध्यक्ष आश्विन लम्सालले महामारीको  समयमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुद्वारा संचालित संस्थाहरुको भूमिका के कस्तो रहने र स्थानीय सरकार संग कसरि समन्वय गर्ने भन्ने बारेमा आफ्ना बिचारहरु राख्नु भएको थियो l

कार्यक्रमको पहिलो दिन कोभिड १९ को अवस्थामा अपाङ्गता भएका व्यक्तिले भोग्नु परेका समस्याहरु माथि छलफल गरिएको थियो साथै सहभागीहरुले कोभिड -१९ महामारी प्रतिकार्यका लागी गरेका प्रयासहरुको बारेमा प्रस्ट्याउनु भएको थियो त्यसै गरि कार्यक्रमको दोश्रो दिन कोभिड १९ वाट प्रभावित अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार प्राप्तिका लागि भावी रणनीति तयाए गरिएको थियो l उक्त अवसरमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ संघीय कायर्लयमा कार्यरत कार्यक्रम अधिकृत पारु शर्माले परियोजनाको  मूल उदेस्य र भावी योजनाका बारेमा प्रकास पार्नुभएको थियो l

यथार्थ र तथ्य परक जनगणना धेरै नै महत्वपूर्ण हुन्छ । वि. सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार नेपालमा अपाङ्गता भएका ब्यक्तिको सङ्ख्या कुल जनसङ्ख्याको १.९४% देखाएको छ जुन विश्व स्वास्थ्य संगठनले अनुमानित गरेको विश्वभरिको जनसङ्ख्याको १५% भन्दा निकै कम्ति रहेको देखिन्छ । जब गणनाको प्रस्तुती फरक हुन्छ तब समस्याको गाम्भिर्यतामा निकै नै फरक पर्छ भन्ने हालैको बिश्वब्यापि महामारीबाट प्रष्ट देखिन्छ । यसको परिणाम स्वरुप गम्भिर आवश्यकता भएका व्यक्तिहरु नै प्रणालीबाट प्राप्त हुनुपर्ने न्यूनतम सुबिधा प्रयोग गर्नबाट बञ्चित हुन्छन । सरकारले जनगणना २०७८ को तयारी गरिरहँदा, जनगणना २०७८ ले अपाङ्गता सम्बन्धि यथार्थ चित्र प्रस्तुत गर्न तयार गरेको योजना र UNCRPD कमिटिको सिफारिस समावेस गर्ने सम्बन्धी छलफल गर्न आवश्यक छ।

२९औं अन्तराष्ट्रिय अपाङ्गता दिवसको अवसरमा भएको नौं दिने कार्यक्रमको अवसरमा ९ डिसेम्बर २०२० मा “राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को पृष्ठभुमी र अपाङ्गता समावेशी तथ्याङ्क” को अन्तरक्रिया कार्यक्रम महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयले राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालसंगको समन्वयमा आयोजना गर्यो । विद्दुतिय  माध्यमद्वारा सन्चालित कार्यक्रममा सरकारी निकायहरु, संचारकर्मी, अपाङ्गता भएका ब्यक्तिको संघ संस्था, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालका संघिय र प्रादेशिक पदाधिकारीहरु लगायतको  उपस्थिती थियो । ७० भन्दा बढी सहभागीहरुले आउँदो जनगणना २०७८ को बारे चासो राखि सहभागीता जनाए ।

कार्यक्रमको सिलसिलामा, केन्द्रिय तथ्याङ्क विभागका निर्देशक श्री ढुन्डीराज लामिछाने ज्युले आफ्नो प्रस्तुतिकरणमा निम्न कुरामा प्रकाश पार्नुभयो।

१२ औं जनगणनाको नारा: सुशासन र समृद्धीका निम्ती आधार तथ्यान्क

• जनगणना २०७८ ले व्यक्तिगत विषेशताहरु सम्मिलित गर्ने छ, समावेसी गणनाको निम्ति सबै घर र सबै किसिमका प्रश्नहरु सोधिने छन । नमुना गणनालाई संलग्न गरिने छैन ।
• परिमार्जित de’jure गणना विधिको प्रयोग नेपालले गर्ने
• राष्ट्रिय जनगणना देशैभरी एकैसाथ गरिने
• ९,००० सुपरीवेक्षक र ४३,००० गणकको संलग्नतामा जनगणना ३ चरणमा पुरा गरिने छ
• स्थानीय अधिकारीकरुको समन्वय र संलग्नतामा वडा तहको विवरण संकलन गरिने छ; वडा तहबाट विवरण संकलन गर्ने नयाँ अभ्यास
• माहामारीको बाबजुद, रोकथामका उपायहरु अपनाइ जनगणना गरिनेछ । 

  अपाङ्गता समावेसी तथ्याङ्क संकलन र सुदृढिकारणका लागि प्रयासहरु:

  • राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल र OPDs हरुसंग निरन्तर समन्वय गरिएको छ
  • सबै तहहरुमा तालिमको व्यवस्था र अपाङ्गताको सवालमा एक सत्र योजना तयार गरिने छ
  • अपाङ्गता-मैत्री संचार सामाग्रीहरुको (भिडियो/वृतचित्र) प्रयोगको प्रयास गरिने छ
  1. मुख्य प्रशिक्षकका निम्ति अतिरिक्त सत्रहरु तयारी गरीएको छ।
  2. वडा सहजिकरण समितीको गठन गरिएको र अनुगमन तह र व्यवस्थापनको योजना गरिने छ
  3. प्रशिक्षक प्रशिक्षण र संचार सामाग्रिको उत्पादन/ सम्प्रेषणका लागी थप छलफल र सहकार्यको योजना रहेको छ।
  4. सुचना केन्द्रको स्थापना गरि वेबसाईट/ युट्युव च्यानल/टोल फ्रि नं को व्यवस्था गरिएको छ । 

     केन्द्रिय तथ्याङ्क बिभागका निर्देशक श्री ढुन्डीराज लामिछाने ज्युले अगाडी थप्नु भयो “राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल यस्तो संस्था हो जसले समावेसी तथ्याङ्क संकलनका लागी केन्द्रिय तथ्याङ्क बिभाग संग सबैभन्दा धेरै छलफल गर्यो, माहासंघसंग जस्तो हामीले यत्ति धेरै छलफल अरु संग गरेका छैनौं; यध्यपी जनगणनाको सिमितताका कारण हामिले गणनामा WGQ सम्मिलित गर्न असमर्थ रह्यौं । पहिलो चोटि, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल जस्ता सरोकारवाला संस्थाहरुको परामर्समा गणक पुस्तिका तयारी भएको छ।”

     राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका सह-सचिव हरि प्रसाद ज्ञवाली ज्युले संविधानमा उल्लेख गरे अनुसार प्रत्यक नागरिकले अधिकार उपभोग गर्न पाउने कुरा सुनिश्चित गर्न तथ्याङ्क सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपकरणहरु मध्य एक भएको बताउनु भयो । यदि जनसङ्खयाको विशेषताहरु (भौगोलिक, राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक) को सम्बन्धमा विस्तृत तथ्याङ्क संकलन गरि सम्बोधन गरियो भने मात्र योजना/निती /कानुन प्रभावकारी हुनेछ ।

     VSO का युवा कार्यक्रम संयोजक सुरन महर्जनले Leave No One Behind समुहले गरको कामहरुको बारेमा प्रकाश पार्नुभयो;

     • नागरिकको नेतृत्वमा अनुगमन प्रशिक्षण संचालन, सम्बन्धित तथ्याङ्क संकलन र सम्प्रेषणको सुनिस्चितता
     • सिमान्तिकृत समुदायको आवाज उठाउन र सुनुवाई गराउन सहजकर्ताको रुपमा कार्य
     • तथ्याङ्कबाट सुधार जानकारी सुनिश्चित गराउने र सही सूचना प्रवाह गर्ने
     • वकालत कार्यहरु मार्फत दीगो विकाशको लक्ष्यको भित्रको खाडलको बारे स्थानिय अधिकारीलई सुचना प्रदान गर्ने 
     • राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालका प्रमुख सल्लाहाकार डा. बिरेन्द्र राज पोखरेले आफ्नो प्रस्तुतिकरणमा जनगणना चक्र र अपाङ्गता समावेसी तथ्याङ्कको लागि यसको महत्वको बारेमा प्रकाश पार्दै निम्न सुझाव प्रस्तुत गर्नुभयो;
       • विस्तृत तथ्याङ्क एकिकृत गर्नका लागी वडा स्तरीय समितिमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने ।
       • सुपरिवेक्षक र गणकहरुलाई अपाङ्गता समावेसी तालिमको सुनिश्चितता गर्ने ।
       • राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाललाई तालिमहरुमा प्रत्यक्ष सहभागिता गराउने।
       • क्षमतावान अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुलई सुपरिवेक्षक र गणकमा तोक्ने
       • प्रादेशिक र स्थानीय स्तरमा सुचना डेस्क र शमन केन्द्रको स्थापना गर्ने।
       • पहुँचयुक्त संचार सामाग्रि (सरल भाषा/सान्केतिक भाषा/क्याप्सन) को सुनिस्चितता गर्ने
       • जनगणनालाई पुष्टी गर्न पश्चात गणना भएको थियो जसले अशक्त व्यक्तिहरुको संङ्ख्या ३.३२% देखाएको थियो; यधपीपि गणना पश्चातको पुष्टी जनगणनाको प्रक्रियालाई नजरअन्दाज गरियो र १.९४% नै मान्य भयो। जनगणना र जनगणना पश्चातको पुष्टी गणना बिचको अन्तरलाई पनि विचार गरिनुपर्छ भन्ने महत्तवपूर्ण कुरामा जोड दिनुभयो ।
       • 

       किरण शिलपाकारले WGQ को बारेमा चासो राखि केन्द्रिय तथ्याङ्क विभागलाई सकेसम्म जनगणनामा WGQ  समावेस गर्न अग्रह गर्नुभयो।

       मेलम्चिका सोम कुमार दुलालले WGQ नयाँ शब्दावली भएको र यसलई विस्तृत रुपमा व्याख्या गर्न अनुरोध गर्नुभयो जसको डा. बिरेन्द्र राज पोखरेलले विस्तृत व्याख्या गरिदिनु भयो।

       पवन घिमिरेले अपाङ्गता समावेसी तथ्याङ्क र यसको प्रक्रिया बारे प्रश्न गर्नुभयो र डा. बिरेन्द्र राज पोखरेलले उक्त प्रश्नको सम्बोधन गर्नुभयो।

     • 
     •  

       राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल गण्डकिका अध्यक्ष खोम राज शर्मा ज्युले कार्यक्रमको निम्न संक्षेपिकरण गर्नुभयो;

       • जनगणना २०७८ को तयारी सुधारोन्मुख रहेको र बिभिन्न सरोकारवालाहरुले यथार्थपरक जनगणनाको बारे चासो देखाएको ।
       • अपाङ्गता समावेसी जनगणना चक्रले तथ्याङ्क संकलनमा सहयोग पुर्याउने
       • केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल र अन्य सरोकारवालाहरु सँगै मिली योजना बनाउने ।

       

       राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालका संघीय अध्यक्ष मित्रलाल शर्मा ज्युले अन्त्यमा आफ्नो मन्तब्यको क्रममा केन्द्रिय तथ्याङ्क विभागलाई अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको संलग्नता हुने वातावरण निर्माण गरि जनगणना प्रक्रिया अगाडी बढाउन आग्रह गर्नुभयो ।