मुख्य विशेषताहरू

• पुस्तक व्यवस्थापन
तपाईँले आफ्नो सबै डिजिटल पुस्तकहरूलाई एकै ठाउँमा व्यवस्थित गरेर पढ्न सक्नुहुन्छ ।

• आफ्नो अनुकूलता अनुरूप पढ्ने विकल्प
प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो आवश्यकता अनुसार अक्षरको आकार बढाउन/घटाउन, फन्ट/लाइन स्पेसिङ र रङ्ग संयोजन मिलाउन सक्छन् । यसका अलावा, रातको समयमा पढ्नका लागि ‘डार्क मोड’ र ‘सेपिया मोड’ पनि उपलब्ध छ ।

• बुक मार्क, नोट र हाई लाइट
प्रयोगकर्ताहरूले पुस्तक पढ्दा महत्त्वपूर्ण अंशलाई बुक मार्क गर्न, नोट/टिपोट गर्न र हाई लाइट गर्न सक्छन् ।

• स्क्रिन रिडरसँग कम्प्याटिबल
NVDA र JAWS जस्ता स्क्रिन रिडरहरूको प्रयोग गरी पुस्तक पढ्न सकिन्छ ।

• डिजिटल पुस्तकलाई मल्टिपल फर्म्याटमा पढ्ने विकल्प

EPUB 2, EPUB 3, PDF, DAISY, LPF लगायतका ढाँचामा सजिलै पढ्न सकिन्छ ।

• पुस्तकलाई पढ्ने र सुन्ने सुविधा

यस सफ्टवेयरबाट पुस्तक पढ्न मात्र नभई सो पुस्तकलाई आवाजमा सुन्ने (Read Aloud) सुविधा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ । अडियो बुक सुन्नेहरूको लागि यो अझ उपयोगी छ ।

आफ्नो डिजिटल पढाइलाई सहज, सुरक्षित र सबैका लागि पहुँचयुक्त बनाउन थोरियम रिडर उत्कृष्ट विकल्प हो । आफ्नो पुस्तक वा अडियो बुक सङ्ग्रहलाई व्यवस्थित राख्न चाहने, पुस्तकलाई आवाजमा पढ्न चाहने वा आधुनिक तरिकाले ई-पुस्तक पढ्न चाहने सबैका लागि यो सफ्टवेयर उपयोगी बन्न सक्छ ।

थोरियम रिडर डाउनलोड गर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस् ।

यस सफ्टवेयरमार्फत डिजिटल पुस्तक पढ्नका लागि निम्न किबोर्ड कमाण्डहरूको प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

– AudioNext: CTRL+Digit3

– AudioPlayPause:CTRL+Digit2

– AudioPrevious:CTRL+Digit1

– AudioStop:CTRL+Digit4

– CloseReader:CTRL+KeyW

– FocusMain:CTRL+F10

– FocusReaderGotoPage:SHIFTCTRL+KeyP

– FocusReaderNavigation:CTRL+KeyN

– FocusReaderSettings:CTRL+KeyS

– FocusSearch:CTRL+KeyF

– FocusToolbar:CTRL+KeyT

– NavigateNextChapter:SHIFTCTRLALT+ArrowRight

– NavigateNextChapterAlt:CTRL+PageDown

– NavigateNextOPDSPage:SHIFTCTRL+ArrowRight

– NavigateNextOPDSPageAlt:SHIFTCTRL+Period

– NavigateNextPage:ArrowRight

– NavigateNextPageAlt:CTRL+Period

– NavigatePreviousChapter:SHIFTCTRLALT+ArrowLeft

– NavigatePreviousChapterAlt:CTRL+PageUp

– NavigatePreviousOPDSPage:SHIFTCTRL+ArrowLeft

– NavigatePreviousOPDSPageAlt:SHIFTCTRL+Comma

– NavigatePreviousPage:ArrowLeft

– NavigatePreviousPageAlt:CTRL+Comma

– NavigateToBegin:CTRL+Home

– NavigateToEnd:CTRL+End

– OpenReaderInfo:CTRL+KeyI

– SearchNext:F3

– SearchNextAlt:CTRL+KeyG

– SearchPrevious:SHIFT+F3

– SearchPreviousAlt:SHIFTCTRL+KeyG

– ToggleBookmark:CTRL+KeyB

– ToggleReaderFullscreen:CTRL+F11

The findings highlight persistent gaps in the implementation of inclusive education policies, teacher preparedness, accessible infrastructure, and public awareness. These challenges underscore the urgent need for coordinated, multi-sectoral efforts to promote disability-inclusive education in Nepal.

This study was led by the National Federation of the Disabled Nepal (NFDN) in close coordination with its federal and provincial structures. Special appreciation is extended to Ms. Jalasa Sapkota, Federal Project Focal Person, for her consistent coordination; Mr. Laya Prasad Upreti, Administration Manager, for his logistical and administrative support; and to NFDN’s leadership—President Mr. Devi Datta Acharya and General Secretary Mr. Sugam Bhattarai—for their strategic guidance and encouragement throughout the process.

The successful completion of this research was further enabled by the collaborative support and technical guidance of WaterAid Nepal’s teams in both Kathmandu and Bardiya. We gratefully acknowledge the contributions of Mr. Uma Shankar Yadav, Mr. Binesh Roy, Mr. Sarbegya Shrestha, and the entire WaterAid Nepal team.

We also extend sincere thanks to Ms. Uma Chaudhari, Project Coordinator, for her vital facilitation and field-level coordination.
Special recognition goes to the Blind Youth Association Nepal (BYAN), which conducted this research under the supervision of its Director, Mr. Nir Shrestha. The dedicated efforts of the research team, particularly Mr. Kaladhar Bhandari, were instrumental in the successful execution of this study.

The full report can download from here. (Right Click and “Save Link as….”)

नेपाल सरकार

राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड

प्रदेश परीक्षा व्यवस्थापन कार्यालय

कोशी प्रदेश

बिराटनगर मोरङ्ग

पत्र संख्याः- ०८०/०८१

च. नं  १०                                                                                                                                        मितिः२०८०/०४/०२

बिषयः– निः शुल्क शिक्षा सम्बन्धमा

 श्री कक्षा ११ र १२ संचालित सम्पूर्ण बिद्यालय /क्याम्पसहरु

ताप्लेजुङ्ग, पाँचथर, इलाम, झापा, मोरङ्ग, सुनसरी, धनकुट्टा, तेहथुम, संखुवासभा, भोजपुर ।

प्रस्तुत बिषयमा नेपालको संबिधानको धारा ३१ को उपधारा ३ मा अपाङ्गता भएका र आर्थिक रुपले  बिपन्न नागरीकलाई कानून बमोजिम निः शुल्क उच्च शिक्षा पाउने हक हुनेछ भन्ने ब्यवस्था हुनुको साथै अपाङ्गता भएका ब्यक्तिको अधिकारसम्बन्धी ‌ऐन,२०७४ को दफा २१ मा अपाङ्गता भएका ब्यक्तिलाई निः शुल्क शिक्षा उपलब्ध गराउने भन्ने व्यवस्था रहेको तथा सम्मानित सर्बोच्च अदालतको मिति २९६०/०७/२८ को  फैसलामा अन्धा, अपाङ्ग, बहिरा, तथा सुस्तमनस्थिति भएका व्यक्तिहरुलाई नेपाल अधिराज्य भरिका सम्पूर्ण सार्वजनिक विद्यालय, विश्वविद्यालय तथा तालिम केन्द्रहरुमा निः शुल्क भर्ना गरी गराई निजहरुबाट भर्ना भएपछि कुनै पनि किसिमको सेवा शुल्क नलिनु लिन नलगाउनु भनी निर्देशनात्मक आदेश जारी भएको देखीएको सन्दर्भमा समेत विद्यालयहरुले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुबाट रजिष्टेशन शुल्क,परीक्षा शुल्क, प्रमाणपत्र शुल्क मासिक शुल्क वा अन्य शुल्क असुली गरिरहेको भनी अत्याधिक गुनासाहरु आएको हुँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको हकमा निः शुल्क शिक्षाको लागी सम्बन्धित बिद्यालयहरुलाई परिपत्र गरी निः शुल्क शिक्षा लिन पाउने अधिकारको उपभोगमा सहजीकरण गरी दिनुहुन अनुरोध छ भनी अत्यधिक गुनासाहरु आएको हुँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको हकमा निः शुल्क शिक्षाकोलागी सम्बन्धित बिद्यालयहरुलाई परिपत्र गरी निः शुल्क शिक्षा लिन पाउने अधिकारको उपभोगमा सहजिकरण गरी दिनुहुन अनुरोध छ भनी राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ- नेपाल, कोशी प्रदेश कार्यालय, विराटनगरको लागि अनुरोध छ । यस सम्बन्धि प्राप्त कागजात पाना ५ समेत यसैसाथ संलग्न गरी पठाइएको छ व्यहोरा अनुरोध छ ।

बोधार्थः

श्री शिक्षा बिकास तथा समन्वय इकाइहरु

ताप्लेजुङ्ग, पाँचथर, इलाम, झापा,मोरङ्ग, सुनसरी, धनकुट्टा, तेहथुम,संखुवासभा, भोजपुरःआवश्यक समन्वय तथा सहजिकरणको लागी अनुरोध छ ।

श्री सम्पूर्ण गाउँपालिका/ नगरपालिका/उपमहानगरपालिका/महानगरपालिका

ताप्लेजुङ्ग, पाँचथर, इलाम, झापा, मोरङ्ग, सुनसरी, धनकुटा, तेहथुम, संखुवासभा,भोजपुरः ताहाँको जानकारी तथा आवश्यकतानुसार नियमनको लागि समेत अनुरोध छ ।

श्री राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ – नेपाल, कोशी प्रदेश कार्यालय, बिराटनगर

                                                …………….

                                                युवराज पौडेल

                                                 नि . निर्देशक

विषयः अपाङ्गताका सवालहरु सम्बोधन गरीदिने सम्बन्धमा ।

राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल वि सं २०५० सालमा स्थापित नेपाली अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको छाता संस्था हो । महासंघले स्थापना कालदेखि नै अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको हक अधिकार र सामाजिक न्यायका लागि आवाज उठाउदै आइरहेको छ । अपाङ्गताको सवालका लागि बैधानिक आयोग प्रतिष्ठान जस्ता संरचनाहरु नहुँदा त्यस्ता संरचनाले सरकारलाइ सघाउनुपर्ने काम समेत राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालले गर्दै आइरहेको छ । विगतका तुलनामा केही सकारात्मक परिवर्तनहरु भएता पनि पर्याप्त भने छैनन् । अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुले शैक्षिक क्षेत्रमा भोग्नु परेका समस्या र चुनौतिहरु निम्न छन । अपाङ्गता भएका बिद्यार्थीहरुलाई नीतिगत रुपमा समानता देखिन्छ तर उपयुक्त अनुकुलताको अभावमा विद्यालय भर्ना दर ९६ प्रतिशत भइसक्दा पनि अधिकांश विद्यालय जाने उमेरका अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरू विद्यालय बाहिर रहेका छन् । अपाङ्गता भएका बालबालिकाको विद्यालय छाड्ने दर अन्य बालबालिकाको तुलनामा उच्च छ भने बौद्धिक अपाङ्गता भएका, अटिजम भएका र बहिरा तथा सुस्तश्रवण बालबालिकाको सिकाइ उपलब्धि ज्यादै न्यून रहेको तथ्य अध्ययनहरूले देखाएका छन् ।

क. बौद्धिक अपाङ्गता अटिजम भएका बालबालिकाहरूका लागि लचिलो शिक्षा प्रणालीको विकास हुन सकेको छैन भने विद्यमान सिकाइ अनुगमन तथा मूल्याङ्कन र परीक्षा प्रणालीहरू अपाङ्गता भएका बालबालिकाका लागि मैत्रीपूर्ण छैनन् ।
ख. अपाङ्गता भएका वालबालिका अध्ययापन गराउने दक्ष शिक्षकहरूको उत्पादनमा लगानि न्युन छ भनेपर्याप्त तालिमको अभावमा समावेशी शिक्षण सिकाइ प्रभावकारी हुन सकेको छैन भने विद्यालयको सहज र मैत्रीपूर्ण व्यवहारको कमी, साथीहरूबाट हुने विभेद र अभिभावकहरूबाट समेत अपाङ्गता भएका छोरा छोरीलाई विद्यालय पठाउने कुरामा उदासीन देखिने हुनाले पनि अपाङ्गता भएका बालबालिकाको विद्यालय पहुँचमा कमी देखिएको छ ।
ग. अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई समावेशी कक्षामा अन्य बिद्यार्थी सरह सिकाइ प्रक्रियामा सहभागी हुनका लागि आवश्यक सीप विकास सहयोग र थप क्षमता विकासका लागि काम गर्ने उद्देश्यका साथ सुरु गरिएको स्रोत कक्षाको अवधारणालाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न सकिएको छैन।
घ. अधिकांश विद्यालयको भौतिक अवस्था अपाङ्गता भएका बालबालिका मैत्री छैनन् र छात्रावासको व्यवस्था नहुँदा विद्यालय जान लामो बाटो हिँड्नुपर्ने जस्ता बाध्यताले उनीहरू विद्यालय छाड्न बाध्य छन् ।
ङ. पर्याप्त सहयोगी सेवा र सहायक सामग्रीको अभावमा अझै पनि अपाङ्गता भएका धेरै बालबालिका विद्यालय जान सकेका छैनन् । कतिपय अवस्थामा उनीहरूको विशेष सिकाइ आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न नसक्दा अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई विद्यालयमा टिकाउन सकिएको छैन । सूचना प्रविधिको उपयोग गरि वैकल्पिक सिकाइमा वृद्धि गर्न सकिने अवसरको उपयोग हुन सकेको छैन ।
च. अपाङ्गता भएका बालबालिकाको विद्यालयमा पहुँचको कमीका बारेमा पर्याप्त अध्ययनहरू भएका छैनन् र उनीहरूको शिक्षाको अधिकारका पक्षमा अभिभावक, समुदाय, व्यक्ति स्वयं र विद्यालयलाई जिम्मेवार बनाउन सकिएको छैन ।
छ. ब्रेल पाठयपुस्तक, सांकेतिक भाषा दोभाषे, व्यक्तिगत सहयोगको अभावमा विद्यार्थीहरुले गुणस्तरीय शिक्षाबाट बञ्चित भइरहेका छन ।

माथि उल्लेखित समस्याहरूको समाधानका लागि देहायवमोजिम सवालहरु सम्बोधन गरी दिनु हुन अनुरोध गर्दछॏ ।

१. अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुका हकमा समावेशी शिक्षा नीति २०७३ एउटा महत्वपुर्ण दस्तावेज हो । राष्ट्रिय शिक्षा नीति २०७६ ले सो नीतिको पुर्ण प्रतिनिधित्व गर्न सकेको छैन । त्यसैले समावेशी शिक्षा नीति २०७३ पुनः जारी गरिनु पर्ने ।
२. विद्यालय बाहिर रहेका अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई विद्यालयसम्म ल्याउनेको लागि स्थानीय पालिकालाइ जिम्मेवार बनाउनुपर्ने र विभिन्न कारणले विद्यालयमा आउन नसक्ने अवस्थामा रहेका अपाङ्गता भएका बालबालिकाको लागि विद्यालयलाइ घरसम्म पुर्याउने कार्यक्रमहरु व्यवस्था गर्नुपर्ने ।
३. अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको व्यावसायिक र गुणस्तरिय उच्चशिक्षामा समान पहुँच स्थापित गर्न आवश्यक कानुनी र प्रणालीगत व्यवस्था गरी अपाङ्गतामैत्री शिक्षण सिकाइको वातावरण तयार गर्नुपर्ने ।
४. अपाङ्गता भएका बालबालिका तथा युवालाई गुणस्तरिय शिक्षामा पहुँच पुर्‍याउन शिक्षकहरूको क्षमता विकास, विद्यालय, कलेज र विश्वविद्यालयहरूको भौतिक तथा शैक्षिक वातावरण लगायत पाठ्यपुस्तक, शिक्षण सिकाइ प्रक्रिया, मूल्याङ्कन तथा परीक्षा प्रणाली एवम् शैक्षिक सामग्रीहरू अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि मैत्रीपूर्ण र पहुँचयुक्त बनाउन प्रभावकारी कानुनी व्यवस्था र कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्ने ।
५. संघीय शिक्षा विधेयकमा अपाङ्गता भएका बालबालिका वा व्यक्तिको शिक्षाको लागि प्रावधान राख्दा अपाङ्गता भएका व्यक्तिको अधिकार सम्बन्धी महासन्धीको धारा २४ को भावना र मर्म अनुसार राखिनुपर्ने ।
६. अपाङ्गता भएका विद्यार्थीहरुलाई उच्चशिक्षामा विशेष आवश्यकताहरूलाई मध्यनजर गरी विषय-विज्ञहरूको सहयोगमा सिकाइ प्रक्रिया, मूल्याङ्कन प्रणाली र परीक्षा प्रणालीलाई लचिलो र अपाङ्गतामैत्री बनाउन कानुनी प्रावधानहरू राखिनुपर्ने ।
७. स्रोत कक्षालाई यसको अवधारणा अनुकूल कार्यान्वयन गराउँदै अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई कक्षा कोठाको समावेशी वातावरणमा अरू बालबालिका सरह सिक्न चाहिने थप स्रोत, उपकरण, प्रविधि, सीप र ज्ञान दिने माध्यमको रूपमा विकास गर्नुपर्ने ।
८. अपाङ्गता भएका विद्यार्थीको सिकाइ उपलब्धि बढाउन, उनीहरूको टिकाउ दरमा वृद्धि गर्न र सिकाइ प्रक्रियामा पूर्ण रूपमा सहभागी गराउन आवश्यक पर्ने अध्ययन र अनुसन्धान गर्नुपर्ने ।
९. शिक्षण संस्थासम्म पुग्न भौतिक अवरोधका कारणले कठिनाइ भएका अपाङ्गता भएका विद्यार्थीका लागि पहुँचयुक्त छात्रावासको व्यवस्था मिलाउने र तत्काल विद्यालय गएर अध्ययन गर्न नसक्ने अवस्थामा रहेका विद्यार्थीहरूका लागि घरमै बसेर अध्ययन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने ।
१०. समावेशी शिक्षाको प्रवर्द्धन गर्न शिक्षकहरूको क्षमता विकास, विद्यालय व्यवस्थापन समिति र अन्य सरोकारवाला निकायहरुलाई अभिमुखीकरण, तालिम र अवलोकन भ्रमण जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने साथै विश्वविद्यालयमा समावेशी शिक्षासम्बन्धी अध्ययनलाई प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने ।
११. प्रारम्भिक बाल-विकास केन्द्रका शिक्षकहरूको क्षमता विकासका लागि आवश्यक नीतिगत कानुनी अभिमुखीकरण तथा तालिम कार्यक्रमहरू सञ्चालन र गैर सरकारी तथा निजी क्षेत्रबाट यस विषयमा प्रयोगमा ल्याइएका सफल र उत्कृष्ट नमुनाहरूलाई मुलप्रवाहीकरण गर्दै विस्तार गर्नुपर्ने ।
१२. सरकारले शिक्षामा गरेको लगानी अनुसारको प्रतिफल किन प्राप्त भएको छैन भन्ने विषयमा अपाङ्गता भएका व्यक्ति सहितको अनुगमन कार्यदल बनाएर अनुगमन एंव मुल्याङ्कन गर्नुपर्ने ।
१३. स्रोत कक्षाहरु रहेको विद्यालयमा विद्यालयको अपनत्व कायम गर्न र स्रोतकक्षा व्यवस्थापनका लागि अलग्गै स्रोतकक्षा व्यवस्थापन समिती बनाउनु पर्ने र स्रोत कक्षाहरुमा कार्यरत कर्मचारी लगायतका संरचनाहरुलाई समयानुकुल क्षमता विकास, तालिम, सेवा सुविधा अभिवृद्धि एंव अनुगमन तथा मुल्याङ्कनको समेत व्यवस्था गरिनुपर्ने ।
१४. अपाङ्गता भएका बालबालिकाका लागि पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक, सिकाइ प्रक्रिया र विद्यालय वातावरण सहज र मैत्रीपूर्ण बनाउनुपर्ने साथै नेपाली सांकेतिक भाषाको अध्ययन अनुसन्धान गरी शब्द भण्डार वृद्धिका लागि योजना बनाइ कार्यान्वयन गर्नुपर्ने ।
१५. बौद्धिक अपाङ्गता, अटिजम जस्ता सिकाइमा ढिला तथा कठिनाई हुने बालबालिकाका लागि लचिलो पाठयक्र, वैयक्तिक शिक्षण योजनाका आधारमा अध्ययन अध्यापन गर्ने गराउने ।
१६. स्रोत कक्षामा कार्यरत आयाहरुको काम र जिम्मेवारी अनुसार पारिश्रमिक न्युन छ भने नेपाल सरकारले तोकेको न्युनतम ज्याला सरह पनि नरहेकाले पारिश्रमिक वृद्धि गर्नु पर्ने ।
१७. सातवटै प्रदेशमा निर्माणाधिन बौद्धिक अपाङ्गता भएका वालबालिकाहरुका लागि सुविधा सम्पन्न नमूना विद्यालय पहुँचयुक्त ढाँचामा बनाउन सरोकारवालाहरुको समेत परामर्शमा निर्माण गर्नुपर्ने ।
१८. सानै उमेरदेखि बालबालिकाहरुमा मनोसामाजिक समस्याहरु देखा पर्न थालेका छन् त्यसको न्युनीकरणका गर्न शिक्षकहरुलाई मनोपरामर्शदाताको तालिम प्रदान गरि समाधातका लागि पहल गर्नुपर्ने ।
१९. शिक्षाको क्षेत्रमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिले थुप्रै समस्याहरु भोग्नुपरेको राज्यले निर्माण गर्ने नीति र योजनाहरु अपाङ्गता समावेशी हुन नसकेको र यो विषय आफैमा प्राविधिक विषय समेत रहेकाले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको समेत संलग्नतामा समस्या समाधानको सिफारिस गर्न छुट्टै समित गठन गरियोस् ।
२०. अपाङ्गता भएका स्थायी शिक्षकहरुको हकमा २० वर्षे स्वेच्छिक अवकाशको उमेर हदलाइ घटाई १५ वर्ष कायम गरियोस् ।
२१. अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरु लामो समयदेखि अस्थायी राहत र करार सेवामा कार्यरत शिक्षकहरु र विशेष शिक्षा परिषद अन्तर्गत नियुक्ती लिई कार्यरत शिक्षकहरुले लामो समयदेखि विभिन्न समस्याहरु भोग्नुपरेकाले उनीहरुलाई शिक्षा सेवा आयोग मार्फत आन्तरिक प्रतिस्पर्धाद्धारा न्युनतम उतिर्णाङ्क प्राप्त गर्ने शिक्षकलाई प्रक्रिया पुर्याइ स्थायी गर्ने र प्रकृयामा सहभागी नहुनेका लागि सुविधा सहित स्वच्छिक अवकासको व्यवस्था गर्नु पर्ने ।
२२. विशेष शिक्षा परिषद्को लामो समयदेखि वैठक हुन सकिरहेको छैन त्यसैले अविलम्ब वैठकको आयोजना गरी विशेष शिक्षा परिषद्लाइ कार्ययोजना सहित सक्रिय बनाउनु पर्ने ।

मित्रलाल शर्मा
संघीय अध्यक्ष

राजु बस्नेत
महासचिव

तालिममा सहभागिहरुबीच जीवनको खेलको माध्यमबाट अपाङ्गता प्रकारको जानकारी सहित अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुले जन्मदेखि विभिन्न समयखण्डमा भोग्नु परेको बहिष्करण र विभेदलाई जीवनको खेलको माध्यमबाट समबुझाई गरिएको थियो । समावेशी शिक्षा र विषेश शिक्षाको भिन्नता, अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरु/बालबालिकाहरु बहिष्करणमा कसरी र किन परेको छ ?, समावेशीताको अवधारणा तथा आयामहरु, नेपालमा समावेशी शिक्षाको व्यवस्था, समावेशी शिक्षाका राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय ऐन नीति तथा कार्यक्रम, नेपालमा समावेशी शिक्षाको विद्यामान अवस्था, अवसर तथा चुनौतिहरु (अपाङ्गताको प्रकार तथा सोमा समावेशी शिक्षामा पहुँच), समुदाय, विद्यालय र कक्षाकोठामा अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरुको भोगाइ तथा चुनौति र व्यवस्थापनका रणनीतिहरु लगायत विभिन्न विषयहरुमा प्रस्तुतिकरण, प्रश्न उत्तर, समूह कार्य, खेल र भूमिका निर्वाह तथा प्रवचन लगायतका विधिहरु सहित तालिममा महासंघका पदाधिकारीहरुः उपाध्यक्ष रमा ढकाल, महासचिव राजु बस्नेत र कोषाध्यक्ष केपी अधिकारी ज्यूले सहजकर्ताको भुमिका निवार्ह गर्नुभएको थियो ।

अपाङगता भएका व्यक्तिहरु तथा बालबालिकाहरुलाई शिक्षा सहज रुपमा प्राप्त गर्नमा विभिन्न अवरोधहरुको सामना गर्नुपरिरहेको सहभागीहरुले समूह छलफलमा बताउनु भयो । अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरु अरु भन्दा भिन्न हुने र उनीहरुको आवश्यकताहरु फरक फरक हुने हुनाले अलगै राखेर शिक्षा दिनुपर्छ भन्ने पुरातनवादी सोच एक तर्फ अझै विद्यमान रहेको छ भने भौतिक तथा शैक्षिक प्रणाली सबै बालबालिकाहरुलाई सहज र पहुँचयुक्त नभएको हुनाले संविधानले परिकल्पना गरेको समावेशी  शिक्षा लागू हुन नसकेको अवस्था  रहेको निष्कर्ष आएको छ । यसले अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरुलाई समाजबाट अलग गरिदिन्छ र समाजसँगै हुर्कने, बढ्ने, पढ्ने एवं सँगसँगै प्रतिस्पर्धी बन्ने अवसरबाट वञ्चित गर्छ । अवसर पाएमा र सबैलाई समतामूलक पहुँचयुक्त वातावरणमा सबै बालबालिकाहरुले पढ्न र सिक्न सक्छन् भन्ने मान्यताका साथ समावेशी शिक्षाले अरु थप बहिष्करण हुनबाट रोक्छ । विविध वर्ग, क्षेत्र, लिङ्ग, क्षमता, आर्थिक-समाजिक परिवेशका बालबालिकाहरुलाई सँगसँगै पढ्ने र सिक्ने वातावरण प्रदान गर्ने सके एकले अर्काबाट सिक्ने मौका पाउँछन् र एकले अर्काको सम्मान र कदर गर्न पनि सिक्छन् ।

तालिममा लिइएका केही तस्विरहरुः

सुविधा :

कानुनका आधारमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूले निशुँल्क उच्च शिक्षा हासिल गर्न पाउने व्यवस्था छ ।

सुविधाका हकदार :

नेपाल सरकारद्वारा गरिएको अपाङ्गताको परिभाषा र वर्गीकरणअन्तर्गत पर्ने उच्च शिक्षाका लागि योग्यता पुगेका सम्पूर्ण अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू ।

सुविधा प्राप्त गर्ने ठाउँ/निकाय –

त्रिभुवन विश्वविद्यालयका आङ्गिक क्याम्पसहरू ।

सुविधा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया :

आफूले प्राप्त गरेकोअपाङ्गता परिचयपत्रको प्रतिलिपिसहित नि:शुल्क अध्ययनका लागि आफूले अध्ययन गर्न चाहेको क्याम्पस प्रशासनमा आवेदन दिने वा क्याम्पस प्रशासनले आवेदनको लागि कुनै ढाँचा वा प्रकृया तोकेको भएमा सोहि अनुसार गर्ने ।

सुविधा प्राप्त गर्ने कानुनी तथा नीतिगत आधार

क) अपाङ्ग संरक्षण तथा कल्याण ऐनको दफा ६ को उपदफा १ : “कुनै अपाङ्गले शिक्षा प्राप्त गर्नका लागि कुनै शिक्षण संस्थामा भर्ना हुने भएमा निजलाई त्यस्तो शिक्षण संस्थामा शुल्क लिइने छैन ।”

ख) २०६० साल कात्तिक २८ गते कामनपा वडा नं. ३२ बस्ने सुदर्शन सुवेदी र ललितपुर जिल्ला हरिसिद्धि गाविस – ५ बस्ने बाबुकृष्ण महर्जनले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि ऐनमा भएको नि:शुल्क शिक्षासम्बन्धी व्यवस्था कार्यान्वयन गराउन सर्वोच्च अदालतमा दिएको रिटको पक्षमा सम्मानित सर्वोच्च अदालतले गरेको फैसला ।

फैसलाको महत्वपूर्ण अंश : (…… ……. ……तसर्थ अन्धा, अपाङ्ग, बहिरा तथा सुस्त मन: िस्थति भएका व्यक्तिहरूलाई नेपाल अधिराज्यभरिका सम्पूर्ण सार्वजनिक विद्यालय, विश्वविद्यालय तथा तालिम केन्द्रहरूमा नि:शुल्क भर्ना गरी गराई निजहरूबाट भर्ना भएपछि कुनै पनि किसिमको सेवा शुल्क नलिनु, लिन नलगाउनु भनी विपक्षीहरूका नाउँमा निर्देशनात्मक आदेश जारी हुने ठहर्छ…………)

ग) अदालतको फैसलाको सम्मान गर्दै त्रिभुवन विश्वविद्यालय, रजिस्ट्रारको कार्यालय, सामान्य प्रशासन महाशाखाले मिति २०५९/१२/०४ मा आˆना देशभरिका आङ्गिक क्याम्पसहरूलाई सोहीअनुसार गर्नेगराउने निर्देशनसहित जारी गरेको परिपत्र । यो परिपत्र यहाँ पढ्न र डाउनलोड गर्न सकिन्छ।

सुविधा :

कानुन अनुसार देशका हरेक सरकारी वा सामुदायिक विद्यालयहरूमा अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई नि:शुल्क शिक्षा प्रदान गरिनुपर्ने व्यवस्था छ।

सुविधाका हकदार :

नेपाल सरकारको परिभाषा र वर्गीकरणअन्तर्गत पर्ने विद्यालय जाने उमेरका हरेक अपाङ्गता भएका बालबालिका ।

सुविधा प्रदान गर्ने निकाय :

स्थानीय स्तरमा रहेका सरकारी वा सामुदायिक विद्यालयहरू

सुविधा प्राप्त गर्ने प्रक्रिया :

अपाङ्गता परिचयपत्रको प्रतिलिपिसहित आफूले अध्ययन गर्न चाहेको विद्यालयमा नि:शुल्क शिक्षाका लागि आवेदन दिने ।

सुविधा प्राप्त गर्ने कानुनी तथा नीतिगत आधार :

अपाङ्ग संरक्षण तथा कल्याण ऐनको दफा ६ को उपदफा १ : “कुनै अपाङ्गले शिक्षा प्राप्त गर्नका लागि कुनै शिक्षण संस्थामा भर्ना हुने भएमा निजलाई त्यस्तो शिक्षण संस्थामा शुल्क लिइने छैन ।”